جمال الدين محمد الخوانساري
480
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
نباشد ، وحمل شود اين بر اين كه از براي بيان جواز وعدم حرمت آنست ، يا از براي مصلحت ديگر ، ومراد اينست كه در فتنههاى عظيم كه در عالم رو مىدهد غالب اينست كه ضرر آنها بمؤمنان مىرسد باعتبار كمي ايشان وضعف حال أكثر ايشان ، واين كه ستم مىكشند وخود در عوض آن ستم بر ديگرى نمىكنند ، و « غير مؤمن در آن سالم مىماند » باعتبار كثرت وقوّت ايشان ، واين كه اگر بر ايشان ستمى برود ايشان نيز بتلافى آن ستم بر ديگران ميكنند بلكه ايشان غنيمت مىشمارند آنها را ودست بر مىآرند وهر نحو ظلم وستمى كه توانند ميكنند پس مراد به « مسلم » همان مؤمن است ، يعنى آنكه تصديق بدين حق كرده باشد وأطاعت آن كند . وممكن است كه مراد خصوص فتنهء باشد كه آن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه قبل أزين كلام خبر از آن داده باشند وضرر آن در واقع مخصوص مؤمنان باشد يا بعضي بلاها باشد كه نازل شود از براي پاك كردن مردم از گناه ومخصوص مؤمنان باشد كه پاك توانند شد از گناه وبغير مؤمن آسيبى از آنها نرسد باعتبار اين كه آنها پاك نتوانند شد چنانكه در بعضي وباها وطاعونها نقل كردهاند كه مخصوص مؤمنان بوده وبغير ايشان نمىرسيده واللّه تعالى يعلم . 6686 قد غاب عن قلوبكم ذكر الآجال ، وحضرتكم كواذب الآمال . بتحقيق كه پنهان شده از دلهاى شما ياد مرگها ، وحاضر شده شما را دروغگوهاى اميدها . مراد اينست كه در فكر مرگ نيستند وتهيهء آن نمىگيريد وهمين در فكر اميدهاييد كه دروغ مىگويند وبعمل نمىآيند وسعى مىكنيد از براي آنها . 6687 قد ذهب من قلوبكم صدق الاجل ، وغلبكم غرور الامل . بتحقيق كه رفته است از دلهاى شما راستى مرگ ، وغلبه كرده بر شما فريب اميد ، خطاب بجمعى از أصحاب خود بوده كه در فكر تهيهء مرگ نبودهاند ، ومشغول سعى از براي اميدها بودهاند ، ومراد اينست كه : رفته است از دلهاى شما ياد مرگ